اورنگزیب، ششمین امپراتور گورکانی هند، در تلاش برای ایجاد حرم شاهانه خود با چالشهای متعددی روبرو بود. انتخاب همسران و روابط پیچیده میان آنها، نه تنها بر زندگی شخصی او تأثیر گذاشت، بلکه بر ساختار قدرت امپراتوری نیز اثرات عمیقی داشت.
حرم شاهانه اورنگزیب (ششمین امپراتور گورکانی هند) از سال 1634 و با رسیدن او به سن بلوغ شکل گرفت. هرچند ثروت و مقام او باید جذب نیرو را آسان میکرد، اما لشکرکشیها و انتصابش به عنوان حاکم دکن روند کار را کند کرد. این موضوع از شکاف زمانی سه ساله میان رسیدن به سن بلوغ و اولین ازدواجش در سال 1637 قابل مشاهده است. تا آن زمان، خاندان و خدمه او برای پذیرش یک عروس جدید کافی بودند.
انتخاب «دلرس بانو»، نواده شاه اسماعیل یکم، به عنوان همسر اورنگزیب بسیار مهم بود. این پیوند به دلیل روابط خانوادگی با خاندان سلطنتی گورکانی، به ویژه با شاهجهان و برادرش، شاهزاده شجاع، حائز اهمیت بود. اورنگزیب پس از سفر از دکن به آگرا برای مراسم ازدواج، به همراه عروس 15 سالهاش به جنوب بازگشت. دلرس بانو در آن زمان باردار بود و دخترشان، زیبالنساء، کمی بعد متولد شد.
ازدواج دوم اورنگزیب با «نواب بای» (رحمتالنساء) که از تبار راجپوتهای پاهاری بود، در سال 1638 انجام شد. این ازدواج به دلیل تبار کمتر برجسته رحمتالنساء، به سختی در سالنامههای گورکانی ثبت شده است. رابطه میان دلرس بانو و رحمتالنساء پیچیده و پرتنش بود. رحمتالنساء نخستین پسر را به دنیا آورد، که باعث ارتقای جایگاهش شد.
در اواخر سال 1642، هر دو زن دوباره باردار شدند. دلرس بانو دختر دیگری به نام زینتالنساء به دنیا آورد، در حالی که رحمتالنساء دومین پسرش، معظّم (بهادرشاه اول) را به دنیا آورد. زایش همسران اورنگزیب در شهرهای متفاوت، نشاندهنده شکافهای عمیق در حرم او بود. دلرس بانو با تبار والاتر و علاقه بیشتر اورنگزیب به او، برتری خود را حفظ کرد.
اورنگزیب در سال 1651 برای سومین بار ازدواج کرد، اما تا زمان حیات دلرس بانو، فرزندی نداشت. او پس از تولد دو پسر، یعنی اعظم و اکبر، درگذشت. اطلاعات درباره سایر جنبههای حرم اورنگزیب محدود است، اما میتوان دریافت که اورنگزیب در سفرها، همواره با تعدادی از زنان بلندپایه همراه بود تا نیازهای شخصی و سیاسیاش را تأمین کنند.
مشارکت زنان در لشکرکشیها و مذاکرات سیاسی نشاندهنده نقش مهم آنها در حرم اورنگزیب بود. به عنوان مثال، در سال 1638، زنان حرم در مذاکره برای توافق تسلیم همکاری کردند. همچنین، در سال 1652، دلرس بانو در محاصره قندهار همراه اورنگزیب بود و به خاطر «کارهای افضل» مورد ستایش قرار گرفت.
اورنگزیب تلاش میکرد تا حرم خود را منسجم و منظم نگه دارد. او جلسات منظم با زنان بلندپایه داشت و در سفرها، همسرانش را همراه میبرد. او برای حفظ روابط با ساکنان حرم، هدایای مجلل اهدا میکرد و هزینههای گزاف اقامتگاههای جداگانه را میپرداخت. این تلاشها نشاندهنده اهمیت حرم در ساختار قدرت اورنگزیب بود.
این متن با کسب اجازه از کتاب «اورنگزیب عالمگیر و امپراتوری گورکانی: روایتی نو» اثر مونس د. فاروقی برگرفته شده است.
دیدگاهتان را بنویسید