نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل و سازمانهای بینالمللی مستقر در وین با انتشار نظرات خود درباره گزارش مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به شورای حکام، تأکید کرد که حملات نظامی غیرقانونی آمریکا و رژیم اسرائیل اجرای پادمان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده و در صورت خاتمه کامل و دائمی جنگ، زمینه برای فعالیتهای راستیآزمایی پادمانی آژانس فراهم خواهد شد.
به گزارش عصر دنا، نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل متحد و دیگر سازمانهای بینالمللی مستقر در وین، نظرات و دیدگاههای خود درباره گزارش مدیرکل به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی را منتشر کرد.
در این نظرات آمده است: جمهوری اسلامی ایران بهطور کامل به تعهدات خود ذیل موافقتنامه پادمان جامع (INFCIRC/214) پایبند بوده و نهایت تلاش خود را به عمل آورده است تا آژانس بتواند فعالیتهای راستیآزمایی خود را در ایران بهطور مؤثر انجام دهد. با این حال، حملات گسترده و غیرقانونی نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل و همچنین تهدیدات جدی مستمر ایجاد شده از سوی آنها، اجرای پادمان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
موافقتنامه پادمان جامع فاقد مقرراتی برای اجرای آن در شرایط جنگی است. مهمترین تحولات در این دوره گزارشدهی که در گزارش مدیرکل حذف شدهاند، ادامه تجاوزات جنایتکارانه آمریکا علیه حاکمیت و تمامیت ارضی ایران و همچنین علیه زیرساختهای آن، از جمله تأسیسات هستهای تحت پادمان آژانس است. متأسفانه، مدیرکل این حملات غیرقانونی علیه تأسیسات هستهای تحت پادمان را محکوم نکرده است. این رویکرد در حذف واقعیات، بازتابدهنده الگویی است که در گزارشدهی مدیرکل درباره برجام؛ که خروج غیرقانونی آمریکا بهطور کافی مورد تأکید قرار نگرفت، مشاهده شد.
همانگونه که در نامه شماره 3028599 مورخ 3 سپتامبر 2026 (INFCIRC/1413) در خصوص عنوان بند دستور کار 6(d) گفته شد، اعمال مجدد قطعنامههای پیشین شورای امنیت سازمان ملل متحد در خصوص ایران فاقد هرگونه مبنای حقوقی است. بنابراین، عنوان مورد استفاده در این گزارش و ارجاعات صورتگرفته به آن غیرقانونی میباشد.
نتایج موضوعات حلوفصلشده از نظر فنی، متعاقباً در گزارشهای آژانس برخلاف آنچه پیشتر مورد توافق قرار گرفته بود، تغییر داده میشوند. این اقدام و سایر اقدامات با انگیزه سیاسی، تحت فشار برخی دولتها، مانع از آن شدهاند که آژانس نقش حرفهای و بیطرفانه خود را ایفا کند. یکی از این اقدامات با انگیزه سیاسی، ادعای بیاساس احیای قطعنامههای خاتمهیافته شورای امنیت سازمان ملل متحد (1696 (2006)، 1737 (2006)، 1747 (2007)، 1803 (2008)، 1835 (2008) و 1929 (2010)) است.
در خصوص این ادعا در داخل شورای امنیت اختلاف نظر قابل توجهی وجود دارد و این ادعا از سوی برخی اعضای دائم شورای امنیت رد شده است. بنابراین، این ادعا فاقد هرگونه مبنای حقوقی است.
ایران و آژانس در قاهره درباره مجموعهای از ترتیبات تحت عنوان «گامهای عملی» توافق کردند. این اقدام حسننیت ایران، در نتیجه رویکرد تقابلی اتخاذ شده از سوی سه کشور اروپایی (E3) که نهایتاً به تصویب یک قطعنامه سیاسی و جانبدارانه در شورای حکام (GOV/2025/71) منجر شد، ناگزیر خاتمه یافت.
تحولات ذکر شده در گزارش مدیرکل، بهوضوح نشان میدهند که شرایط کنونی در نتیجه حملات نظامی غیرقانونی انجامشده توسط آمریکا و رژیم اسرائیل ایجاد شده است. این گزارش تحولات حیاتیای را که موجب ایجاد این وضعیت پیچیده برای اجرای موافقتنامه پادمان جامع شدهاند، نادیده گرفته است، از جمله بیعملی آژانس در قبال حملات غیرقانونی و تهدیدات جدی مستمر آمریکا و رژیم اسرائیل برای حمله به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران، علیرغم هشدار قبلی ایران که از طریق نامهها و دیدارها به مدیرکل منتقل شده بود.
بیعملی آژانس و مدیرکل در پاسخ به درخواستهای ایران، در طول و پس از حملات، برای انجام مسئولیتهای اساسنامهای خود از دیگر موارد نادیده گرفته شده است. مدیرکل علیرغم مأموریت اساسنامهای، همچنان به اظهارنظرهای سیاسی عمومی خود ادامه میدهد و به افرادی که دارای نیات خصمانه هستند خوراک میدهد؛ برای مثال، درباره چگونگی از بین بردن توانمندیهای هستهای ایران، از جمله ذخیره اورانیوم با غنای بالا (HEU)، از طریق «جنگ هستهای» و امکان خارج کردن آن «با زور»، «هرچند با خطرات ایمنی»، یا اظهارنظرهایی درباره هرگونه توافق احتمالی در موضوع هستهای، مانند «محدودیت سطح غنیسازی و ذخیره آن». ایران در چندین نوبت، از طریق نامههایی از جمله نامه مورخ 6 آوریل 2026، مخالفت خود را با این رویکرد ابراز کرده است.
اظهارنظر مدیرکل مبنی بر اینکه «اجرای موافقتنامه پادمانی NPT تحت هیچ شرایطی نمیتواند تعلیق شود»، از جمله به دلایل زیر نادرست است: سوابق تدوین موافقتنامه پادمان جامع در کمیته 22 بهصراحت اشاره کردهاند که در برخی شرایط «مانند جنگ، درگیری داخلی و غیره … ممکن است وضعیت دشواری ایجاد شود که در آن موافقتنامه بهطور رسمی، اما نه در عمل، لازمالاجرا باقی بماند». مطابق با این برداشت، مدیرکل در گزارشهای خود اذعان کرده است که «آژانس فعالیتهای راستیآزمایی خود را در ایران در طول جنگ تعلیق کرد».
دور دوم تجاوزات که از 28 فوریه 2026 آغاز شد، استدلال ایران مبنی بر اینکه موافقتنامه پادمانی در حالی که تهدیدات و خصومتها ادامه دارند قابل اجرا نیست را تقویت میکند. INFCIRC/214 فاقد مقررات مشخص در خصوص اجرای اقدامات پادمانی در شرایط جنگی است. ماده 68 از INFCIRC/214 به «رویداد یا شرایط غیرعادی» اشاره دارد؛ اصطلاحی که کاملاً برای پرداختن به شدت و ابعاد تجاوز جاری علیه ایران از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا ناکافی و نامتناسب است.
توافق قاهره موسوم به «گامهای عملی» با هدف رسیدگی به این خلأ مقرراتی طراحی شده بود. بنابراین، آژانس نباید انتظار داشته باشد که اقدامات پادمانی در چنین شرایط جنگی، گویی اصلاً خصومتها رخ ندادهاند، اجرا شوند. فرض احیای قطعنامههای خاتمهیافته شورای امنیت سازمان ملل متحد به دلایلی که از سوی ایران، فدراسیون روسیه و چین و همچنین اعضای جنبش عدم تعهد مطرح شده، غیرقانونی است.
گزارش مدیرکل نتوانسته است دلیل عدم اجرای توافق قاهره، توافقی که به دلیل رویکرد تقابلی اتخاذشده از سوی سه کشور اروپایی (E3) که به تصویب یک قطعنامه سیاسی و جانبدارانه در شورای حکام (GOV/2025/71) منجر شد، خاتمه یافت را بیان کند.
انتظار آژانس برای اجرای عادی پادمان، در حالی که از وضعیت وخیم ایجادشده در نتیجه تهدیدات و تجاوزات مستمر علیه ایران آگاه است، غیرمنطقی است. اجرای پادمان بهصورت معمول اکنون صرفاً به همان دلیلی که آژانس را وادار کرد راستیآزمایی خود را در ایران متوقف و بازرسان خود را خارج کند، غیرممکن است. بند 2 گزارش در این خصوص گویاست که بیان میکند: «آژانس در آغاز حملات نظامی، انجام فعالیتهای راستیآزمایی در ایران را متوقف کرد و تا پایان ژوئن 2025 تصمیم گرفت به دلایل ایمنی تمامی بازرسان خود را از ایران خارج کند».
درخواستهای آژانس برای انجام فعالیتهای پادمانی، از نظر عملی امکانپذیر نیست. این موضوع همچنین در نامه مورخ 2 فوریه 2026 به آژانس، مبنی بر اینکه «شرایط ناشی از اقدامات تجاوزکارانه و تداوم تهدیدات، وضعیتی ایجاد کرده است که در آن اجرای عادی پادمان از نظر حقوقی غیرقابلتحمل و از نظر مادی غیرعملی است» و «با ملاحظات اساسی امنیتی ایران مغایرت خواهد داشت»، مورد اشاره قرار گرفت. گزارش مدیرکل در اینجا نیز بار دیگر بدون کسب رضایت قبلی ایران، برخی اطلاعات بسیار محرمانه درباره ماهیت و محل ذخایر هستهای ایران را بهطور غیرضروری، بهویژه در شرایطی که دشمنان سرسخت ایران با طمع در جستوجوی چنین اطلاعاتی هستند، افشا کرده است.
همانگونه که بارها گفته شده است، ایران هیچ ماده یا فعالیت هستهای اعلامنشدهای نداشته است. بنابراین، هرگونه انتظار از ایران در این زمینه نامرتبط و غیرقابلقبول است. اجرای پادمان تحت تأثیر جنگ تحمیلشده بر ایران قرار گرفته است. این جنگ توسط ایران ایجاد نشده و بنابراین ایران مسئول آن نیست. تا زمانی که شرایط جنگی ادامه دارد، نمیتوان انتظار اجرای کامل موافقتنامه پادمان جامع، از جمله ارائه اطلاعات و دسترسی به آژانس – بهصورت عادی – را داشت.
با در نظر گرفتن وضعیت کنونی یاداشت تفاهم (MOU) امضاشده میان آمریکا و ایران در سال 2026، هرگونه اشاره به آن در گزارش غیرضروری بود. با این حال، باید یادآوری شود که همانند سال 2018، هنگامی که آمریکا بهطور یکجانبه و غیرقانونی از برجام خارج شد، بار دیگر تقریباً بلافاصله پس از امضای یاداشت تفاهم 2026، شروع به نقض مفاد آن کرد و بعداً رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که یاداشت تفاهم «تمام شده است»، همانگونه که در گزارش مدیرکل منعکس شده است.
اشاره به ناتوانی آژانس در انجام فعالیت راستیآزمایی، در واقع مرتبط با شرایط جنگی است. در صورتی که جنگ بهطور کامل و دائمی خاتمه یابد، زمینه برای فعالیتهای راستیآزمایی پادمانی آژانس فراهم خواهد شد. با این حال، هرگونه فعالیت راستیآزمایی که آژانس در ارتباط با هرگونه قطعنامه شورای امنیت به آن اشاره کرده است، فاقد مبنای حقوقی است.
در ارتباط با «وضعیت کنونی» تأسیسات مذکور، از آنجا که شرایط جنگی همچنان حاکم است، ایران به دلایل ایمنی و امنیتی در موقعیتی نیست که بتواند اطلاعات مربوط به آن تأسیسات را بهطور مناسب تهیه، آماده یا ارائه کند. ایران هیچ تعهدی در خصوص قطعنامههای پیشین شورای امنیت ندارد، زیرا آنها از طریق قطعنامه 2231 (2015) شورای امنیت خاتمه یافتهاند و همچنین ایران هیچ تعهدی نسبت به هیچیک از بخشهای قطعنامههای مرتبط شورای حکام که بر مبنای آن قطعنامههای خاتمهیافته است، ندارد.
در رابطه با موضوع مرتبط با تأسیسات غنیسازی، ایران به دلایل ایمنی و امنیتی قادر نیست اطلاعات مربوطه را بهطور مناسب تهیه، آماده یا در اختیار آژانس قرار دهد و دسترسی به آنها را اعطا کند. همچنین، هرگونه فعالیت راستیآزمایی مرتبط با موضوعاتی فراتر از تعهدات پادمانی ایران فاقد مبنای حقوقی است و بنابراین نه اکنون و نه پس از خاتمه شرایط جنگی آژانس مجاز به چنین اقدامی نخواهد بود.
تمامی قطعنامههای پیشین شورای امنیت در مورد ایران خاتمه یافتهاند و بر این اساس، نه تنها هرگونه ارجاع به آنها از نظر حقوقی غیرمعتبر است بلکه ایران تعهدی بر اساس آنها ندارد. پس از خروج آمریکا از برجام و عدم ایفای تعهدات E3/EU، ایران حقوق خود را ذیل بندهای 26 و 36 برجام اعمال کرد و اقدامات داوطلبانه شفافساز فراتر از موافقتنامه پادمان جامع، از جمله کد اصلاحی 3.1 و پروتکل الحاقی (AP) را در فوریه 2021 متوقف کرد. این موضوع از طریق یادداشتهای توضیحی مختلف، از جمله INFCIRC/1297 مورخ 3 ژوئن 2025، INFCIRC/1290 مورخ 20 مه 2025، INFCIRC/1275 مورخ 4 مارس 2025، INFCIRC/1327 مورخ 18 نوامبر 2025، INFCIRC/1343 مورخ 3 مارس 2026 و INFCIRC/1380 مورخ 8 ژوئن 2026، تصریح شده است.
لازم به یادآوری است که ایران حتی یک سال پس از خروج غیرقانونی آمریکا، به اجرای تعهدات خود ذیل برجام ادامه داد. در حالی که آمریکا و E3/EU به تعهدات خود ذیل برجام عمل نکردند، انتظار از ایران برای ادامه یکجانبه تعهدات داوطلبانه خود، از جمله پروتکل الحاقی، غیرقانونی و غیرمنطقی است.
همانگونه که در INFCIRC/1297 مورخ 3 ژوئن 2025 توضیح داده شد، «موضوعات گذشته باقیمانده» در سال 2015 حلوفصل شدند. در 15 دسامبر 2015، شورای حکام قطعنامه GOV/2015/72 را تصویب کرد که در آن، از جمله، خاطرنشان کرد که تمامی فعالیتهای نقشه راه مطابق با برنامه زمانبندی مورد توافق اجرا شدهاند و اینکه «این امر رسیدگی شورای حکام به این موضوع را خاتمه میدهد». بنابراین، تمامی موضوعاتی که پیش از سال 2015 وجود داشتند، حلوفصل شدهاند.
ادعای مدیرکل مبنی بر اینکه «تا زمانی که ایران به آژانس در حلوفصل این موضوعات کمک نکند، آژانس در موقعیتی نخواهد بود که اطمینان دهد برنامه هستهای ایران منحصراً صلحآمیز است»، یک فرض نادرست است، بهویژه هنگامی که ایران نهایت تلاش خود را برای ارائه اطلاعات لازم به آژانس به عمل آورده است. بنابراین، نتیجهگیری آژانس درباره ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران نباید بهطور غیرقانونی به حلوفصل موضوعات ادعایی و ساختگی مرتبط شود.
تصویب قطعنامه GOV/2025/38 یک اقدام سیاسی با انگیزه دیگر است. تجاوزات رژیم اسرائیل و آمریکا علیه ایران تنها چند ساعت پس از تصویب آن، شواهد کاملاً روشنی از دستور کار پنهان حامیان آن هستند. باید تأکید شود که ایران همکاری کامل خود را با آژانس در خصوص موضوعات مرتبط با موضوعات باقیمانده به عمل آورده است. با توجه به همکاری کامل ایران و اطلاعات تفصیلی ارائهشده به آژانس، از جمله مطالب مرتبط با احتمال خرابکاری، هیچ دلیلی برای ادامه بررسی بیشتر موضوعات ادعایی توسط آژانس وجود ندارد.
همانگونه که پیشتر گفته شد، موضوعات باقیمانده در سال 2015 بسته شدند. علاوه بر این، ایران نهایت تلاش خود را برای ارائه اطلاعات درخواستی به آژانس به عمل آورده است. بنابراین ایران اطلاعات بیشتری برای ارائه به آژانس ندارد. به دلیل پیامدهای جنگ، ایران قادر به فراهم کردن دسترسیهای معمول برای آژانس نبود. به همین ترتیب، آژانس نیز به دلیل همین شرایط، توقف فعالیتهای راستیآزمایی خود را تجربه کرد.