آلبرت اینشتین، فیزیکدان برجسته و از تأثیرگذارترین متفکران قرن بیستم، با وجود نقش کلیدی در آغاز پروژه منهتن، بعدها به یکی از سرسختترین مخالفان سلاحهای هستهای تبدیل شد. پیشبینی تکاندهنده او درباره جنگ جهانی سوم و چهارم همچنان ذهن بشریت را به خود مشغول کرده است.
به گزارش عصر دنا، آلبرت اینشتین دیدگاههای پیچیدهای درباره جنگ و صلح داشت. او که در آغاز پروژه منهتن نقشی کلیدی ایفا کرد، بعدها به مخالفت شدید با سلاحهای هستهای برخاست. با گذشت دههها از اظهارات او، پیشبینیهایش درباره ماهیت جنگهای آینده، بهویژه جنگ جهانی سوم و چهارم، همچنان مورد توجه است.
جمله معروف اینشتین که میگوید: «من نمیدانم جنگ جهانی سوم با چه سلاحهایی انجام خواهد شد، اما جنگ جهانی چهارم با چوب و سنگ خواهد بود»، یکی از شناختهشدهترین هشدارها درباره آینده بشریت است. این نقلقول به مصاحبهای در آوریل-می ۱۹۴۹ با آلفرد ورنر در نشریه لیبرال جوداییسم بازمیگردد.
با این حال، ایده بازگشت به سلاحهای ابتدایی پس از یک فاجعه هستهای، تنها منحصر به اینشتین نبود و پس از بمباران هیروشیما در بین بسیاری رایج شد. برای مثال، ژنرال عمر بردلی در سال ۱۹۴۹ گفت: «اگر جنگ جهانی سوم داشته باشیم، آنگاه جنگ جهانی چهارم با کمان و تیر خواهد بود.» حتی پیش از آن، والتر وینشل، روزنامهنگار معروف، در سال ۱۹۴۶ نسخههای مشابهی را از زبان افراد مختلف، از جمله یک ستوان ارتش مستقر در بیکینی آتول نقل کرده بود که گفته بود: «نمیدانم، اما در جنگ پس از جنگ بعدی، حتماً از نیزه استفاده خواهند کرد!» این نشان میدهد که تحلیل مشابهی از پیامدهای یک درگیری هستهای در آن دوران در میان بسیاری از متفکران وجود داشته است.
زندگی آلبرت اینشتین با مسئله جنگ پیوندی ناگسستنی داشت. او پس از آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴، اروپا را «دیوانه» خواند و بیان کرد که در چنین زمانهایی «انسان به این درک میرسد که به چه گونه غمانگیزی از حیوانات تعلق دارد». او فعالانه به جنبش ضد جنگ پیوست و بیانیه اینشتین-نیکولای را امضا کرد که شور میهنی را برای جنگ توجیه نمیکرد. در دوران جمهوری وایمار نیز، وی به عنوان یکی از تأثیرگذارترین صلحطلبان و بینالمللگرایان شناخته شد و بر لزوم توافق بینالمللی میان کشورها تأکید داشت.
با ظهور حزب نازی در آلمان، اینشتین اگرچه هنوز یک صلحطلب اسمی بود، اما از دفاع اروپا در برابر آلمان نازی حمایت کرد. او در سال ۱۹۳۹، پیش از ورود ایالات متحده به جنگ جهانی دوم، با نگارش نامهای به رئیسجمهور روزولت، درباره برنامه هستهای احتمالی آلمان هشدار داد که منجر به آغاز پروژه منهتن شد.
اما با پایان جنگ و پس از استفاده از بمب اتمی، اینشتین به شدت با استفاده از سلاحهای هستهای و مسابقه تسلیحاتی پس از آن مخالفت کرد. او بعدها نامه خود به روزولت را «بدترین اشتباه زندگیاش» نامید و تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۵، به مبارزه علیه جنگ و تلاش برای ایجاد یک دولت جهانی ادامه داد. به عقیده وی، «تنها راه نجات تمدن و نژاد بشر در ایجاد یک دولت جهانی است که امنیت ملتها بر پایه قانون بنا شود.» او معتقد بود تا زمانی که کشورهای مستقل با تسلیحات خود وجود دارند، جلوگیری از جنگ غیرممکن است. اینشتین حتی رئیس کمیته اضطراری دانشمندان اتمی بود که هدفش جلوگیری از جنگ هستهای بود.
فیلم اوپنهایمر محصول ۲۰۲۳، نقش آلبرت اینشتین را به عنوان یک شخصیت راهنما برای جی. رابرت اوپنهایمر به تصویر کشید. اینشتین در فیلم نگرانی عمیق خود را از توانایی بمب اتمی برای نابودی جهان ابراز کرد. هرچند جزئیات این تعاملات در فیلم دقیقاً مطابق با واقعیت تاریخی نبود، اما جوهره نگرانی اینشتین از پیامدهای فاجعهبار سلاحهای هستهای را به خوبی منعکس میکرد.
با توجه به توسعه روزافزون تسلیحات نظامی و تهدیدات هستهای، نظریات آلبرت اینشتین درباره جنگ و آینده بشریت همچنان اهمیت خود را حفظ کردهاند.