به گزارش عصر دنا، حفاریهای پراکنده و بدون هماهنگی دستگاههای خدماترسان در یاسوج، نه تنها سیمای شهر را زشت کرده، بلکه فرسودگی روسازی، دستاندازها و چالههای خطرناک را به همراه داشته و هزینههای سنگینی را به شهروندان و شهرداری تحمیل کرده است. در این میان، کارشناسان و مسئولان بر ضرورت انتشار اطلس حفاری و ایجاد هماهنگی کامل میان دستگاهها تأکید دارند.
کافی است یک روز با خودرو در خیابانهای یاسوج تردد کنید؛ یک جا آسفالت تازهای را میبینید که چند روز بعد برای اجرای خط آب یا فاضلاب شکافته شده، چند متر آنطرفتر چالهای با مصالحی متفاوت از آسفالت خیابان پر شده و در کوچهای دیگر، ترانشهای که ظاهراً ترمیم شده، با نخستین بارندگی یا عبور خودرو دوباره نشست کرده است.
داستان برای شهروند یاسوجی تکراری شده است؛ یک روز حفاری، روز دیگر چاله و روزهای بعد انتظار برای ترمیم. اما مسئله فقط زشت شدن سیمای شهر نیست؛ هر حفاری غیراصولی یا ترمیم ناقص میتواند به فرسودگی روسازی، ایجاد دستانداز و چاله، افزایش خطر تصادف و استهلاک خودروها منجر شود، در حالی که در نهایت، وقتی شهروند از یک خیابان خراب عبور میکند، نخستین نهادی که باید پاسخگو باشد، شهرداری است.
اینجا است که یک تناقض جدی شکل میگیرد: دستگاه دیگری حفاری میکند، اما تصویر خرابی معبر به نام شهرداری ثبت میشود و این در حالی است که طبق مقررات بالادستی، حفاری در معابر شهری اصولاً موضوعی خارج از چارچوب هماهنگی با شهرداری نیست.
یاسوج؛ شهری که زیر پایش مدام کنده میشود
شهر برای ادامه حیات به آب، برق، گاز، فاضلاب، مخابرات و شبکههای ارتباطی نیاز دارد و هیچکس نمیتواند ضرورت توسعه و اصلاح این زیرساختها را انکار کند. مشکل از جایی آغاز میشود که هر دستگاه، پروژه خود را جدا از نقشه کلی شهر اجرا کند.
امروز یک خیابان آسفالت میشود و فردا برای اجرای شبکهای جدید شکافته میشود؛ مدتی بعد دستگاه دیگری برای اصلاح یا توسعه تأسیسات خود به همان مسیر مراجعه میکند. نتیجه، معبری است که به جای یک سطح یکپارچه، مجموعهای از وصلهها و ترمیمهای متفاوت را در خود جای داده است.
جلوبندی خودروها؛ خسارتی که در هیچ جدول عمرانی دیده نمیشود
چالههای خیابان فقط مشکل بصری نیستند؛ یک دستانداز عمیق یا ترانشه نامناسب میتواند به لاستیک، رینگ، کمکفنر، جلوبندی و سایر اجزای خودرو آسیب بزند. شهروندان هزینه این آسیب را از جیب خود پرداخت میکنند، در حالی که منشأ ایجاد چاله ممکن است پروژه یک دستگاه خدماترسان باشد.
شهرام شکوهی، شهروند یاسوجی و راننده تاکسی، در روایت میدانی میگوید: «هر روز مسیرهای مشخصی را طی میکنیم اما مشکل اصلی فقط تعداد چالهها نیست، بلکه این است که یک چاله ترمیم میشود و چند روز بعد دوباره نشست میکند.»
مریم نادری، دیگر شهروند یاسوجی، نیز از منظر یک شهروند و سرنشین خودرو، نگرانی خود را از دستاندازها و ترانشههای بدون ترمیم مناسب مطرح میکند، بهویژه در مسیرهایی که شبها دید کافی وجود ندارد.
حبیب یزدانی، یکی دیگر از شهروندان یاسوجی میگوید: «اگر مسئولان میگویند حفاریها بدون هماهنگی انجام میشود، حداقل به صورت شفاف در قالب یک لیست این ناهماهنگیها منتشر شود تا همه شهروندان از این وضعیت اطلاع پیدا کنند.»
حفاریهای دستگاههای خدماترسان در سطح شهر با هماهنگی شهرداری انجام نمیشود
شهردار یاسوج صراحتاً از مشکلات ناشی از اقدامات دستگاههای خدماترسان سخن گفت و اظهار کرد: «شرکت آب و فاضلاب در نقاط مختلف شهر حفاری انجام میدهد و حتی در مواردی که حفاری با هماهنگی شهرداری و دریافت مجوز صورت گرفته، عملیات ترمیم به شکل مناسب انجام نمیشود.»
کیوان آشنا افزود: «گاهی ترمیم انجام میشود اما کیفیت فنی و اصولی لازم را ندارد و در نهایت هزینه و مسئولیت آن متوجه شهرداری میشود.» به گفته وی، در بلوار شهدای اقتدار بخشی از مسیر دچار نشست جزئی شده که علت آن حفاری دستگاههای خدماترسان و اجرای خطوط انتقال بوده است.
وی همچنین به جابهجایی تیرهای برق برای بازگشایی معابر، اصلاح شبکه یا اجرای پروژههای عمرانی اشاره کرد و گفت: «گاهی این فرآیندها زمانبر میشود.»
دستگاههای خدماترسان باید خود را بخشی از توسعه شهر بدانند
شهردار یاسوج با بیان اینکه اگر قرار است شهر توسعه پیدا کند، دستگاههای خدماترسان باید خود را بخشی از فرآیند توسعه شهری بدانند و هماهنگی بیشتری با شهرداری داشته باشند، ادامه داد: «شهرداری نمیتواند به تنهایی خیابان را آسفالت کند، دستگاه دیگری بدون هماهنگی همان خیابان را بشکافد و در نهایت مردم، خرابی را به حساب شهرداری بگذارند.»
وی از دستگاههای خدماترسان انتظار همکاری و هماهنگی بیشتر با شهرداری را مطرح کرد و گفت: «شهر یک مجموعه بههمپیوسته است و هیچ دستگاهی به تنهایی نمیتواند مسائل شهری را حل کند.» این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا وقتی شهرداری برای یک خیابان هزینه آسفالت و زیرسازی میکند، ارزش آن سرمایهگذاری تنها با اجرای آسفالت تمام نمیشود.
اگر چند ماه بعد همان خیابان برای اجرای یک شبکه خدماتی شکافته شود و ترمیم آن اصولی نباشد، عملاً بخشی از سرمایه عمومی شهر دوباره تخریب شده است. یعنی شهر یک بار برای ساخت معبر پول میدهد و بار دیگر برای جبران خرابی آن هزینه میکند.
این اظهارات، مسئله را از یک گلایه شهری به یک اختلاف جدی در زنجیره مسئولیت تبدیل میکند؛ اینکه چه دستگاهی حفاری میکند و چه دستگاهی باید پاسخگوی نتیجه نهایی آن باشد.
وقتی حفاری یک دستگاه، هزینهاش روی دوش شهر میماند
مدیرکل دفتر امور شهری و شهرداریهای استانداری کهگیلویه و بویراحمد با تأکید بر ضرورت هماهنگی دستگاههای اجرایی در مدیریت شهرها، گفت: «توسعه شهری بدون همکاری و هماهنگی میان دستگاههای خدماترسان امکانپذیر نیست.»
فرزاد فرجزاده با اشاره به اهمیت تقویت مدیریت شهری و اجرای پروژههای عمرانی، اظهار کرد: «شهرداری بهتنهایی نمیتواند همه مسائل و نیازهای شهر را مدیریت کند و برای پیشبرد امور، همکاری دستگاههای مختلف ضروری است.»
وی افزود: «در موضوعاتی مانند حفاری معابر نیز باید هماهنگی میان دستگاههای خدماترسان، شهرداری و نهادهای مسئول جدی گرفته شود تا اجرای پروژههای خدماتی به ایجاد اختلال در زندگی شهروندان و تخریب مکرر معابر منجر نشود.»
مدیرکل دفتر امور شهری و شهرداریهای استانداری کهگیلویه و بویراحمد تصریح کرد: «هر دستگاهی که در شهر پروژهای اجرا میکند باید در چارچوب برنامه و زمانبندی مشخص عمل کند و هماهنگی با مدیریت شهری را جدی بگیرد.»
وی ادامه داد: «مدیریت شهری زمانی میتواند موفق باشد که دستگاههای مختلف در کنار شهرداری و در یک مسیر مشترک حرکت کنند، زیرا شهر یک مجموعه بههمپیوسته است و تصمیم یک دستگاه میتواند مستقیماً بر عملکرد سایر بخشها و زندگی مردم اثر بگذارد.»
فرجزاده تأکید کرد: «رویکرد مدیریت شهری باید به سمت هماهنگی بیشتر، برنامهریزی مشترک و کاهش دوبارهکاریها حرکت کند تا هم هزینه اجرای پروژهها کاهش یابد و هم شهروندان کمتر با مشکلات ناشی از عملیات عمرانی و حفاری مواجه شوند.»
وی اضافه کرد: «استانداری در جایگاه هماهنگکننده میان دستگاهها، پیگیر تقویت این هماهنگی است تا اجرای طرحهای عمرانی و خدماتی در شهرها با نظم و برنامه بیشتری انجام شود.»
چرا حفاریها تمام نمیشوند؟
پاسخ را باید در چند حلقه جستوجو کرد: نخست؛ توسعه شبکههای خدماتی؛ شهر در حال توسعه است و شبکههای آب، فاضلاب، برق، گاز و مخابرات نیز باید متناسب با توسعه شهر گسترش پیدا کنند. بنابراین اصل حفاری ضرورت دارد، اما ضرورت حفاری به معنای بینیازی از برنامهریزی نیست.
دوم؛ نبود برنامه واحد برای اجرای پروژهها؛ وقتی پروژههای زیرساختی دستگاهها در یک تقویم مشترک شهری تعریف نشوند، احتمال دوبارهکاری بالا میرود و ممکن است یک دستگاه خیابان را حفاری کند و پس از پایان کار، دستگاه دیگری برای اجرای پروژهای متفاوت همان مسیر را دوباره بشکافد.
سوم؛ کیفیت ترمیم؛ حتی اگر حفاری با مجوز انجام شود، پایان کار زمانی است که معبر به وضعیت مناسب بازگردد. مشکل دقیقاً همینجا است که شهردار یاسوج نیز در اظهارات اخیر خود به آن اشاره کرده است؛ ترمیم بعضی حفاریها انجام میشود اما از نظر فنی و اصولی کیفیت لازم را ندارد و در نتیجه چالهای که قرار بود برای چند روز ایجاد شود، تبدیل به دستاندازی چندماهه میشود.
قانون چه میگوید؛ حفاری بدون هماهنگی قابل توجیه نیست
موضوع حفاری معابر در قوانین و مقررات کشور پیشبینی شده و صرفاً به تصمیم شهرداری یا دستگاه حفار واگذار نشده است. ماده ۱۰۳ قانون شهرداری تصریح میکند وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و خصوصی پیش از اقدامات عمرانی مرتبط با شبکههای تلفن، برق، آب و سایر تأسیسات باید نقشه جامع شهرسازی را رعایت کنند.
مهمتر از آن، در متن رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درباره همین موضوع تصریح شده که این اقدامات باید با موافقت کتبی شهرداری انجام شود و مؤسسه اقدامکننده نیز مکلف است خرابی و زیانی را که به آسفالت یا ساختمان معابر عمومی وارد کرده، در مدت تعیینشده و با جلب نظر شهرداری، ترمیم و به وضعیت اول بازگرداند.
این رأی همچنین به آییننامه هماهنگی اقدامات عمرانی مؤسساتی که خدمات آنها در داخل محدوده شهرها مستلزم حفاری معابر و احداث تأسیسات است اشاره میکند که در ۴ بهمن ۱۳۶۶ به تصویب هیأت وزیران رسیده است. پس اصل ماجرا روشن است: حفاری باید در چارچوب هماهنگی انجام شود و دستگاه حفار نیز مسئول جبران خرابی ایجادشده است و این موضوع در دستورالعمل «نحوه هماهنگی و صدور مجوز حفاری در سطح شهرهای کشور» نیز دنبال شده است.
شهرداری؛ متهم همیشگی خرابی خیابانها؟
شهروند معمولاً وقتی از خیابان خراب عبور میکند، شهرداری را مقصر میداند؛ چون آسفالت، جدول، پیادهرو و معابر در نگاه عمومی با نام شهرداری گره خورده است، اما واقعیت مدیریت شهری پیچیدهتر است.
شهردار یاسوج در گفتوگوی اخیر خود صراحتاً گفته است که در مواردی دستگاه خدماترسان حفاری را انجام میدهد، اما حتی پس از ترمیم نیز کیفیت فنی کار مناسب نیست و در نهایت هزینه و مسئولیت متوجه شهرداری میشود. این یعنی ممکن است شهروند فقط خرابی نهایی را ببیند، نه دستگاهی را که ترانشه را ایجاد کرده است و اینجاست که مطالبهگری باید دقیقتر شود: هر چاله باید شناسنامه داشته باشد؛ چه کسی حفاری کرده، با چه مجوزی، برای چه پروژهای، چه زمانی باید ترمیم شود و مسئولیت ترمیم با کدام دستگاه است؟
ترمیمهایی که خودشان تبدیل به مشکل شدهاند
یکی از دردناکترین بخشهای ماجرا، نحوه پر کردن حفاریها است. در برخی نقاط، پس از اجرای تأسیسات، محل حفاری با مصالحی متفاوت از روسازی اصلی پر میشود؛ در برخی موارد سطح ترمیمشده همسطح خیابان نیست و در مواردی نیز پس از مدتی نشست میکند.
نتیجه، خیابانی است که شاید از فاصله دور آسفالتشده به نظر برسد اما هنگام رانندگی، تفاوت سطح ترمیمشده با آسفالت اصلی کاملاً احساس میشود. این مسئله وقتی جدیتر میشود که بدانیم شهر یاسوج اساساً در وضعیت ایدهآل روسازی قرار ندارد.
کیوان آشنا، شهردار یاسوج، در ۱۰ اسفند ۱۴۰۳ نیز درباره وضعیت معابر شهر گفته بود درصد زیادی از معابر یاسوج غیراستاندارد هستند و بخش قابل توجهی از روکشهای آسفالتی موجود نیز وضعیت مناسبی ندارند. او در همان مقطع از دستگاههای خدماترسان خواسته بود در حفاریهای خود اصول فنی را رعایت کنند تا تخریب معابر کاهش یابد. وقتی چنین وضعیتی وجود دارد، هر حفاری جدید باید با حساسیت بیشتری انجام شود.
هماهنگی دستگاهها برای حفاری یک ضرورت است
سید حامد داربام، مدیرکل دفتر فنی، امور عمرانی و حملونقل و ترافیک استانداری کهگیلویه و بویراحمد، در موضعگیریهای مرتبط با مدیریت شهری بر ضرورت اجرای مصوبات و هماهنگی دستگاهها تأکید داشته است. وی در نشست شورای ترافیک استان در سال ۱۴۰۴ از دستگاهها خواست با توجه به شرایط ترافیکی یاسوج و دیگر شهرها، در اجرای مصوبات شورا اهتمام جدی داشته باشند و روند اجرای مصوبات را گزارش کنند.
اگرچه این اظهارنظر مستقیماً درباره همه حفاریهای معابر نیست، اما یک اصل مدیریتی مهم را روشن میکند: پروژههای شهری باید در چارچوب تصمیمات هماهنگ میان دستگاههای مسئول اجرا شوند. از این منظر، کمیسیون حفاری و سازوکار صدور مجوز نباید یک فرآیند اداری تشریفاتی باشد؛ باید به محلی برای هماهنگ کردن زمان، مسیر، روش اجرا و نحوه ترمیم حفاری تبدیل شود.
«کمیسیون حفاری» نباید فقط روی کاغذ باشد
راهحل این مسئله پیچیده نیست، اما نیازمند اراده مدیریتی است. نخست: هیچ حفاری بدون مجوز و ثبت انجام نشود؛ مسیر، طول حفاری، دستگاه مجری، پیمانکار، زمان آغاز و زمان پایان باید در سامانه یا بانک اطلاعاتی شهرداری ثبت شود.
دوم: نقشه مشترک تأسیسات ایجاد شود؛ دستگاههای آب، برق، گاز، فاضلاب و مخابرات باید بدانند چه پروژهای در چه نقطهای اجرا شده است.
سوم: حفاریهای دستگاهها تجمیع شود؛ اگر قرار است یک خیابان برای آب حفاری شود و همان منطقه در برنامه فاضلاب یا مخابرات نیز قرار دارد، پروژهها باید تا حد امکان همزمان یا پشت سر هم و با برنامه مشترک اجرا شوند؛ نه اینکه خیابان چند بار شکافته شود.
چهارم: ترمیم باید استاندارد و قابل نظارت باشد؛ صرفاً ریختن مصالح و پوشاندن چاله، ترمیم نیست و دستگاه حفار باید معبر را طبق ضوابط و مشخصات فنی به وضعیت مناسب بازگرداند.
پنجم: ضمانت اجرا جدی شود؛ اگر حفاریکننده معبر را به وضعیت مناسب برنگرداند، سازوکار قانونی باید فعال شود. رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز با استناد به ماده ۱۰۳ قانون شهرداری تصریح کرده است که در صورت انجام نشدن ترمیم توسط دستگاه اقدامکننده، شهرداری میتواند خرابی را ترمیم و هزینه را با ۱۰ درصد اضافه از طریق اجرای ثبت وصول کند.
مردم یک خیابان سالم میخواهند، نه پاسکاری مسئولیتها
شهروند برایش تفاوتی ندارد حفاری را آبفا انجام داده، برق انجام داده، گاز انجام داده یا مخابرات. او خیابان سالم میخواهد. اگر خیابان خراب است، اگر چاله ایجاد شده، اگر خودرو آسیب میبیند و اگر ترمیم حفاری غیراصولی است، باید یک دستگاه مشخص مسئولیت پاسخگویی را برعهده داشته باشد و در نهایت دستگاه حفار نیز مسئولیت فنی و مالی خود را انجام دهد.
در غیر این صورت، چرخه همچنان ادامه پیدا میکند: حفاری → ترمیم ناقص → نشست → چاله → اعتراض مردم → لکهگیری → حفاری جدید. و دوباره از ابتدا.
مطالبه روشن؛ اطلس حفاریهای یاسوج منتشر شود
یکی از فوریترین اقداماتی که میتواند شفافیت را به این وضعیت بازگرداند، انتشار اطلس حفاریهای شهر یاسوج است. اطلسی که در آن تمام حفاریهای انجامشده، دستگاههای مجری، زمان آغاز و پایان، و وضعیت ترمیم هر یک ثبت و به صورت عمومی قابل مشاهده باشد.
این اطلس میتواند هم برای شهروندان شفافسازی کند که هر چاله متعلق به کدام دستگاه است و هم برای مدیران شهری، ابزاری برای برنامهریزی دقیقتر و جلوگیری از دوبارهکاریها فراهم آورد. انتشار چنین اطلسی، گامی مؤثر در جهت پاسخگویی و کاهش هزینههای تحمیلی به مردم و شهر خواهد بود.