به گزارش عصر دنا، بررسی دادههای رسمی نشان میدهد صنعت ساختمان ایران که روزگاری موتور محرک اقتصاد و مقصد اصلی سرمایهگذاران بود، در چهار دهه اخیر با نوسانات شدید و بیثباتی مزمن مواجه شده و نرخ رشد آن در سال ۱۴۰۳ به منفی ۱۵.۸ درصد سقوط کرده است.
محمدرضا نوری، کارشناس مارکتینگ صنعت ساختمان، با اشاره به جایگاه تاریخی این صنعت در اقتصاد ایران گفت: صنعت ساختمان در چهاردهه گذشته همواره صنعت امیدواری بوده و به همین دلیل یکی از مقاصد جذاب سرمایهگذاران و صاحبان سرمایه به شمار میرفته است. به طوری که در فاصله سالهای ۱۳۵۵ تا ۱۳۷۸، سرمایهگذاری مسکن بهطور متوسط حدود ۵.۷ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) بوده و ارزش افزوده مسکن نیز حدود ۵.۶ درصد GDP را تشکیل میداده است. همچنین در طول حداقل سه دهه، بهطور متوسط بیش از یکسوم سرمایهگذاری کشور در بخش مسکن انجام شده است.
با این حال، دادههای کلان منتشر شده نشان میدهد سرمایه ناخالص در ایران از حدود ۳۷ درصد GDP در سال ۱۳۶۰ به حدود ۲۸ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است که بیانگر تضعیف تدریجی ظرفیت سرمایهگذاری در این سالهاست.
بر اساس دادههای بانک مرکزی، تولید ناخالص داخلی بخش ساختمان در سهماهه سوم ۲۰۲۴ حدود ۸۸۶.۸ هزار میلیارد ریال بوده که در سهماهه چهارم همان سال به حدود ۶۰۶.۴ هزار میلیارد ریال کاهش یافته است. این رقم نشاندهنده افت فصلی حدود ۳۱.۶ درصدی است، هرچند نمیتوان این افت فصلی را بهعنوان کاهش سالانه عملکرد صنعت ساختمان تلقی کرد و بخشی از آن ناشی از ماهیت فصلی فعالیتهای ساختمانی است.
بررسی گزارشهای آماری مختلف نشان میدهد که صنعت ساختمان ایران هرگز نتوانسته رشد پایدار را تجربه کند و همواره بین رونقهای کوتاهمدت و رکودهای طولانی در نوسان بوده است. به عنوان مثال، در حالی که ارزش افزوده صنعت ساختمان در ششماهه اول ۱۴۰۲ رشد ۳.۱ درصدی را تجربه کرده، نرخ ثابت تشکیل سرمایه تنها ۲.۷ درصد افزایش یافته است.
تصویری که دادهها و گزارشهای رسمی از صنعت ساختمان ارائه میدهند، نشاندهنده نبود مسیر پایدار رشد است؛ رشدهای کوتاهمدت به نوسانهای تکرارشونده تبدیل شدهاند و در مقابل هر تجربه کوتاه رونق، فشارهای تورمی، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی، امیدواریها را به چالش کشیده است.
بررسی نرخ رشد صنعت ساختمان در سالهای مختلف این واقعیت را تأیید میکند که رشدهای انجامشده ماندگار نبوده و با فشار رکود و افت مواجه شدهاند. نرخ رشد این صنعت در سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ به ترتیب ۱۵ درصد، ۱۳.۱ درصد، ۱.۲ درصد، منفی ۴.۲ درصد، ۶.۱ درصد، ۷.۷ درصد، منفی ۶.۹ درصد، ۱.۲ درصد، ۰.۵ درصد و منفی ۱۵.۸ درصد بوده است.
این آمار و ارقام، آیینهای شفاف از وضعیت صنعت ساختمان ایران است؛ صنعتی که بیش از ۹۰۰ رسته کسبوکار و صنعت را با خود همراه میکند و بهعنوان موتور محرکه، مانند موجی بر آینده اقتصاد، اشتغال و کل اکوسیستم کشور تأثیر میگذارد.
نوری هشدار داد: وقتی امیدواری در میان فعالان و سرمایهگذاران صنعت ساختمان جای خود را به ترس ناشی از بیثباتی بدهد، حوزههای مختلف مانند دومینو یکی پس از دیگری متأثر خواهند شد. سرمایهگذاران، صنایع بالادستی، اشتغال و بازار کار، سیستم بانکداری و تأمین مالی، فناوریهای نوین، تحقیق و توسعه و کسبوکارهای جدید، آیندهای مبهم پیش رو خواهند داشت و نمیتوانند به اعداد و ارقام شفافی برای برنامهریزی و ریلگذاری آینده دسترسی داشته باشند.