به گزارش عصر دنا، در شرایطی که تحریمهای آمریکا اقتصاد ایران را تحت فشار قرار داده، عضویت در سازمان همکاری شانگهای به عنوان ظرفیتی راهبردی برای توسعه روابط اقتصادی با شرق و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی تجارت مطرح است؛ اما کارشناسان تاکید دارند که این عضویت تنها در صورت تبدیل به همکاریهای واقعی اقتصادی، بانکی و ترانزیتی میتواند آثار تحریم را خنثی کند.
در دهههای اخیر، وزن اقتصادی و سیاسی قدرتهای آسیایی افزایش یافته و همکاریهای منطقهای به ابزاری برای شکلدهی به نظم جدید جهانی تبدیل شده است. سازمان همکاری شانگهای دیگر صرفاً یک سازوکار امنیتی نیست و به بستری برای گفتوگو و همکاری در حوزههای اقتصاد، تجارت، حملونقل، انرژی و فناوری تبدیل شده است. این سازمان اکنون ۱۰ عضو دارد و ایران از سال ۲۰۲۳ به عضویت کامل آن درآمده است.
حضور رئیسجمهور ایران در اجلاس اخیر شانگهای در بیشکک، اهمیت این سازمان را در معادلات سیاست خارجی و اقتصاد کشور برجسته کرد. این حضور فراتر از یک رویداد دیپلماتیک، فرصتی برای فعالتر شدن ظرفیتهای اقتصادی ایران در شرق به شمار میرود.
در شرایطی که تحریمهای یکجانبه آمریکا مسیرهای سنتی تجارت خارجی و دسترسی به شبکههای بانکی بینالمللی را محدود کرده، عضویت ایران در شانگهای میتواند به ابزاری عملی برای کاهش فشار تحریمها تبدیل شود. اما این امر مستلزم تبدیل عضویت به قراردادهای اقتصادی، افزایش تجارت، جذب سرمایه و توسعه کریدورهای ترانزیتی است.
شانگهای برای ایران دریچهای به بازارهای بزرگ آسیایی است، اما باز شدن این دریچه نیازمند دیپلماسی اقتصادی فعال و پیگیری مستمر منافع کشور است. توسعه روابط با کشورهایی که حاضر به حفظ همکاری با تهران هستند، بخشی از راهبرد مقابله با محدودیتهای خارجی محسوب میشود.
عضویت در شانگهای به خودی خود تحریمها را لغو نمیکند؛ مزیت واقعی زمانی آشکار میشود که ایران بتواند از ظرفیت اعضا برای افزایش تجارت، ایجاد مسیرهای جدید انتقال کالا و استفاده از پولهای ملی در مبادلات بهره گیرد. تنوعبخشی به شرکای اقتصادی یکی از مهمترین مزیتهای این عضویت است.
چین به عنوان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی ایران، جایگاه ویژهای دارد و در برابر تحریمهای آمریکا موضع متفاوتی اتخاذ کرده است. عضویت ایران در شانگهای میتواند شبکهای اقتصادی شرقی ایجاد کند که در آن چین، روسیه، هند و کشورهای آسیای مرکزی هرکدام بخشی از ظرفیت تجارت، ترانزیت و سرمایهگذاری ایران را پوشش دهند.
موقعیت جغرافیایی ایران در نقطه اتصال شرق آسیا به غرب آسیا، خلیج فارس و اروپا، میتواند کشور را به یکی از مسیرهای مهم ترانزیتی میان اعضای سازمان تبدیل کند. توسعه کریدورهای شمال-جنوب و شرقی-غربی، علاوه بر درآمد ترانزیتی، به توسعه بنادر، راهآهن و صنایع وابسته کمک خواهد کرد.
دلارزدایی حلقه مهم همکاری اقتصادی است. گسترش تجارت با اعضای شانگهای و استفاده از ارزهای ملی، پیمانهای پولی دوجانبه و تهاتر میتواند زمینه را برای کاهش اثرگذاری تحریمهای مالی فراهم کند. رهبر انقلاب نیز بر «اسقاط تدریجی دلار از طراز نقشآفرینی مهم در عرصه اقتصاد» تاکید کردهاند.
محمد کعب عمیر، نماینده مردم شوش و کرخه در مجلس، عضویت ایران در شانگهای را «چرخش راهبردی برای بازتعریف معادلات اقتصادی» دانست و گفت: این سازمان بستری بیبدیل برای عبور از محدودیتهای تحریمی و جای گرفتن در قلب بازارهای آسیا فراهم کرده است. وی با اشاره به تلاش برای استقلال مالی و دلارزدایی، تصریح کرد: سازمان شانگهای بهترین بستر برای تسهیل تبادلات تجاری از طریق ارزهای ملی است.
کعب عمیر با اشاره به ظرفیتهای گردشگری، درمان و خدمات فنی و مهندسی ایران، افزود: این سازمان فرصت میدهد تا ایران خدمات ارزشمند خود را به بازارهای بزرگ اعضا صادر کند. وی همچنین بر اهمیت کریدورهای ترانزیتی و تنگه هرمز برای امنیت انرژی چین و سایر کشورهای عضو تاکید کرد.
عضویت رسمی ایران در شانگهای، گامی راهبردی برای توسعه تجارت منطقهای و پیوستن به بازارهای نوظهور آسیاست. دسترسی به بازار بزرگ کشورهایی مانند چین، روسیه و هند، فرصتی برای تنوعبخشی به مقاصد صادراتی ایران فراهم میآورد. این عضویت همچنین ظرفیت چانهزنی کشور را در معادلات جهانی ارتقا میدهد.
جذب سرمایه و فناوری از دیگر ظرفیتهای شانگهای برای ایران است. کشورهای عضو در حوزههای انرژی، حملونقل، معدن و زیرساخت ظرفیتهای قابل توجهی دارند. اما تحقق این هدف به ثبات مقررات، تسهیل صدور مجوزها و تضمین امنیت سرمایهگذاری نیاز دارد.
در نهایت، نباید انتظار داشت شانگهای به تنهایی مشکلات اقتصادی ایران را حل کند. نگاه به شرق باید مکمل اصلاحات اقتصادی داخلی باشد، نه جایگزین آن. توسعه صادرات، اصلاح نظام بانکی و تقویت بخش خصوصی، پیشنیاز استفاده موثر از ظرفیت بازارهای شرقی است.
حضور رئیسجمهور ایران در بیستوششمین اجلاس سران شانگهای در بیشکک، در شرایطی انجام شد که فشارهای اقتصادی تشدید شده است. شانگهای را باید بیش از یک تریبون سیاسی، میدانی برای دیپلماسی اقتصادی دانست؛ میدانی که ایران میتواند در آن برای گسترش تجارت، توسعه کریدورها و تسهیل مبادلات مالی مذاکره کند.
واقعیت این است که تحریمها زمانی بیشترین اثر را دارند که اقتصاد به چند مسیر محدود وابسته باشد. عضویت ایران در شانگهای میتواند یکی از اجزای مهم راهبرد کاهش آسیبپذیری اقتصاد باشد، اما شرط موفقیت آن عبور از «عضویت سیاسی» به سمت «همگرایی اقتصادی واقعی» است. شانگهای نه یک راه میانبر، بلکه مسیری مکمل برای باز کردن پنجرههای جدید تجارت و سرمایهگذاری در شرق خواهد بود.