به گزارش عصر دنا، یک روانشناس کودک و نوجوان با تأکید بر اهمیت کیفیت مراقبت از کودک، سن ایدهآل برای ورود به مهدکودک را ۴ سالگی به بعد اعلام کرد و گفت: کودک زیر ۳ سال به دلیل ناتوانی در بازگو کردن تجربههایش و اوج اضطراب جدایی، در برابر آسیبهای عاطفی و روانی آسیبپذیرتر است.
بسیاری از والدین به دلیل شرایط کاری یا زندگی، کودک خود را در سنین پایین به مهدکودک میسپارند؛ تصمیمی که به گفته روانشناسان میتواند کودک را در برابر آسیبهای عاطفی و روانی آسیبپذیر کند. مهدکودک تنها محلی برای نگهداری کودک نیست و امنیت، سلامت روان، آموزش صحیح و توانایی کودک برای بیان تجربههایش در آن نقش اساسی دارد. از این رو انتخاب زمان مناسب برای ورود به مهد و یافتن مکانی امن و باکیفیت از اهمیت بالایی برخوردار است.
مونا فلسفی، دکترای روانشناسی سلامت و درمانگر تخصصی کودک و نوجوان، به نکته مهمی اشاره میکند: «از نظر روانشناسی رشد، کودک زیر ۴ سال حافظه دارد و میتواند اتفاقات را به یاد بیاورد، اما در این سن قادر نیست روایت دقیق، منظم و کاملی از وقایع مهد یا هر جای دیگر برای والدینش بازگو کند. بنابراین اگر اتفاق ناخوشایندی در مهد رخ دهد، نمیتواند مانند کودک بزرگتر آن را برای مادرش توضیح دهد و مادر از این اتفاقات بیخبر میماند.»
این روانشناس کودک و نوجوان میگوید: «شخصاً با فرستادن کودک زیر ۳ سال به مهد مخالفم، زیرا معتقدم کودک باید دوره اضطراب جدایی را تا حد قابل قبولی پشت سر گذاشته باشد. اوج اضطراب جدایی حدود ۱۸ ماهگی است، اما بسته به شرایط زندگی، عوامل ژنتیکی و میزان امنیت محیطی، این اضطراب میتواند مدتی ادامه یابد.»
فلسفی ۳ سال به بالا را سن مناسب ورود به مهد عنوان میکند و میافزاید: «سن ایدهآل از نظر ما ۴ سالگی به بعد است؛ سنی که کودک تا حد زیادی مهارتهای اولیه زندگی و تعامل اجتماعی را آموخته باشد. مثلاً بتواند دوست پیدا کند، با همسالان خود ارتباط برقرار کند و در حد توان از حق خودش دفاع کند.»
او اضافه میکند: «البته نمیتوان گفت صرف زیر ۴ ساله بودن کودک برای فرستادن به مهد اشتباه است یا حتماً باید تا ۴ سالگی در خانه بماند، چون مراقبت باکیفیت خارج از خانه میتواند برای رشد زبانی، شناختی و اجتماعی کودک مفید باشد. با این حال، زیر ۳ سال سن حساستری است، چون در این دوره وجود رابطهای امن، باثبات و پاسخگو با بزرگسالان در رشد مغز و شکلگیری توانایی تنظیم هیجانی کودک اهمیت ویژهای دارد.»
این تصور که هرچه کودک دیرتر از مادر جدا شود دلبستگی سالمتری پیدا میکند، از نظر علمی دقیق نیست. فلسفی میگوید: «اگر کودک در خانه رابطهای امن و پاسخگو با والدین داشته باشد و در مهد نیز با مراقب قابل اعتماد و باثبات مواجه شود، قطعاً در مهد هم دلبستگی امنی برایش شکل میگیرد.»
اما تکلیف مادران شاغل یا پرمشغله چیست؟ فلسفی تأکید میکند: «قطعاً شرایط زندگی والدین هم باید در نظر گرفته شود. بعضی والدین شاغل هستند و مجبورند کودک خود را به مهد بسپارند یا پرستار استخدام کنند. اگر مادری به دلیل شرایط شغلی و مالی امکان ترک کار خود را ندارد، نمیشود او را مجبور کرد به هر قیمتی کودک را در خانه نگه دارد. اما در چنین شرایطی مهم است که کیفیت محیط مراقبت با دقت بررسی شود یا پرستار کاملاً امن، آموزشدیده و قابل اعتماد باشد. صرف شاغل بودن یا مشغله داشتن دلیل نمیشود کودک را به هر مهدی بفرستیم.»
این روانشناس کودک درباره معیارهای انتخاب مهد مناسب میگوید: «برای انتخاب مهدکودک باید مشخص باشد چه افرادی از کودک مراقبت میکنند و رابطه آنها با کودک تا چه اندازه امن و قابل پیشبینی است. تعداد کودکان، تعداد مربیان و میزان آموزش و تخصص مربیان هم اهمیت دارد. بعضی کودکان در محیطهای شلوغ دچار اضطراب میشوند. همچنین جابهجایی مکرر مربیان یا تغییر مداوم مهد میتواند احساس امنیت و آرامش کودک را مختل کند. والدین باید ببینند مهد انتخابی تا چه اندازه درباره مسائل مهمی مثل خواب، تغذیه، دستشویی رفتن، گریه کردن کودک و نحوه مدیریت تعارض بین همسالان با آنها در ارتباط است و این نکات را توضیح میدهد. این مسائل بخش مهمی از کیفیت مراقبت را نشان میدهد. پس پیدا کردن مهد باکیفیت برای کودک بسیار مهم است.»
فلسفی به این موضوع مهم هم اشاره میکند که «مهدکودک بیکیفیت برای کودک زیر ۳ سال قطعاً نگرانکننده است، اما یک مهد باکیفیت، امن و از نظر عاطفی باثبات میتواند برای کودک کاملاً مناسب باشد.»
او میگوید: «آموزشدیدگی مربی اهمیت زیادی دارد، اما کیفیت حضور مادر هم بسیار مهم است. ممکن است مادری شاغل باشد، اما همان دو ساعتی که در روز با کودک سپری میکند، حضوری باکیفیت داشته باشد و احساس امنیت را در او تقویت کند. این مسئله برای کودک زیر ۳ سال اهمیت زیادی دارد. در مقابل، ممکن است مادری شاغل نباشد، اما حضور او در کنار کودک کیفیت لازم را نداشته باشد؛ مثلاً به دلیل اضطراب، پرخاشگری یا فشارهای روانی نتواند محیطی امن برای کودکش فراهم کند. بنابراین صرفِ تعداد ساعتهای حضور مادر تعیینکننده نیست، بلکه کیفیت این حضور اهمیت دارد.»
فلسفی درباره سن مناسب ورود به مهد تأکید میکند: «اگر مجموع عوامل را در نظر بگیریم، ورود کودک به مهد بعد از ۴ سالگی با توجه به شرایط کودک و خانواده میتواند انتخاب ایدهآلی باشد، چون کودک تا آن زمان معمولاً بخش مهمی از دوره اضطراب جدایی را پشت سر گذاشته، توانایی بیشتری برای بیان احساسات خود پیدا کرده و مهارتهای اجتماعی اولیه را یاد گرفته است.»
به گفته این روانشناس کودک، «حضور و کیفیت رابطه مادر بهخصوص در سالهای اول زندگی اهمیت زیادی دارد. در سنین زیر ۲ سال، کمرنگ بودن حضور مادر میتواند آسیبزا باشد، اما بعد از ۲ سالگی، امنیت رابطه و کیفیت حضور مادر از میزان ساعتهایی که در کنار کودک میگذراند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.»
گاهی والدین میگویند میخواهند کودک را به مهد بفرستند تا خودشان چند ساعت در روز از نظر روحی شرایط بهتری پیدا کنند. فلسفی میگوید: «اگر والد به دلیل اضطراب یا افسردگی احساس میکند برای حفظ سلامت روان خودش به فاصله گرفتن روزانه از کودک نیاز دارد، بهتر است در کنار استفاده از مراقبت خارج از خانه، برای درمان مشکل روانشناختی خود هم اقدام کند. مادری که مضطرب یا افسرده است و حال روحی خوبی ندارد، چه شاغل باشد و چه نباشد، ممکن است نتواند حضور باکیفیتی در کنار کودک داشته باشد.»
این دکترای روانشناسی سلامت میگوید: «قرار نیست ما والد کاملی باشیم. قرار است «والد کافی» باشیم. والدینی که همیشه خسته، مضطرب یا افسردهاند و انرژی و حوصله کافی برای ارتباط با کودک خود را ندارند، ممکن است نه به خاطر کمبود زمان حضور، بلکه به دلیل کیفیت پایین این حضور بیشتر به کودک آسیب بزنند.»